"Or Avner" Xabad yəhudi məktəbinin şagirdləri mərasimi qısa çıxışla açdılar. İcma rəhbərinin və səfirin çıxışlarından sonra: həlak olanların xatirəsinə altı şam yandırıldı, icma ravvinləri isə "El Male Rahamim" və "Kadiş" dualarını oxudular.

"Or Avner" Xabad yəhudi məktəbinin şagirdləri mərasimi qısa çıxışla açdılar. İcma rəhbərinin və səfirin çıxışlarından sonra: həlak olanların xatirəsinə altı şam yandırıldı, icma ravvinləri isə "El Male Rahamim" və "Kadiş" dualarını oxudular.

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Azərbaycan xalqına qarşı ən qəddar cinayətlərdən biri baş verib. Mixail Qorbaçovun başçılığı ilə Sovet rejimi Bakıda əsl qətliam törədib – yerli və mərkəzi hökumətdən Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həllini tələb edən dinc əhalidən qisas alınıb.

Müdafiə naziri marşal Yazovun rəhbərlik etdiyi 20 min nəfərlik ordu hissələri ölkədə Kommunist Partiyasının hakimiyyətini qorumaq məqsədilə Bakı şəhərinə soxulub. “Zərbə” kod adı verilən hərbi müdaxilə nəticəsində 147 nəfər öldürülüb, 744 nəfər yaralanıb, 841 nəfər qanunsuz olaraq həbs edilib, yüzlərlə insan isə itkin düşüb.

20 yanvar faciəsi xalqımızın yaddaşında hüzn və kədər, qürur və qəhrəmanlıq səhifəsi kimi qalıb. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə şəhidlərin qanı ilə Azərbaycanın yeni tarixi yazılıb. Həmin hadisə xalqımızın qəhrəmanlıq dastanına ən parlaq səhifələrdən biri kimi daxil olub. Dövlət müstəqilliyimizin bərpası, azadlığımız üçün ilk növbədə 20 Yanvar şəhidlərinə borcluyuq. Yanvar faciəsinin ertəsi günü o vaxt Moskvada yaşayan ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycanın Rusiyadakı daimi nümayəndəliyinə gəlib, burada xalqımızın kədərini bölüşüb və kommunist rejiminin respublikamızda həyata keçirdiyi qanlı aksiyanı qətiyyətlə pisləyən bəyanatla çıxış edib. Böyük liderin bu addımı xalqımıza güc verib, ona dayaq və dəstək olub.

1990-cı il yanvarın 22-də Bakıdakı dağüstü parkda müxtəlif millətlərdən olan qadınlar, qocalar, gənclər və uşaqların dəfn edildiyi Şəhidlər xiyabanı salınıb. Həmin gün binaların damlarında hərbçilər tərəfindən quraşdırılmış pulemyotların müşayiəti ilə yüz minlərlə Bakı sakini güllələnən dinc insanların dəfnində iştirak edib. Faciə qurbanları müstəqillik uğrunda mübarizə qəhrəmanları kimi dəfn olunub.

2000-ci ildə ulu öndər Heydər Əliyevin fərmanı ilə “20 Yanvar Şəhidi” fəxri adı təsis olunub. Yanvarın 20-si isə Azərbaycanda Ümummilli hüzn günü elan edilib. Hər ilin bu günündə ölkəmizin bütün guşələrində xatirə tədbirləri keçirilir. Paytaxtda isə yüz minlərlə insan Qanlı Yanvar qurbanlarının xatirəsini yad etmək üçün Şəhidlər xiyabanına axışır.

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Azərbaycan xalqına qarşı ən qəddar cinayətlərdən biri baş verib. Mixail Qorbaçovun başçılığı ilə Sovet rejimi Bakıda əsl qətliam törədib – yerli və mərkəzi hökumətdən Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həllini tələb edən dinc əhalidən qisas alınıb.

Müdafiə naziri marşal Yazovun rəhbərlik etdiyi 20 min nəfərlik ordu hissələri ölkədə Kommunist Partiyasının hakimiyyətini qorumaq məqsədilə Bakı şəhərinə soxulub. “Zərbə” kod adı verilən hərbi müdaxilə nəticəsində 147 nəfər öldürülüb, 744 nəfər yaralanıb, 841 nəfər qanunsuz olaraq həbs edilib, yüzlərlə insan isə itkin düşüb.

20 yanvar faciəsi xalqımızın yaddaşında hüzn və kədər, qürur və qəhrəmanlıq səhifəsi kimi qalıb. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə şəhidlərin qanı ilə Azərbaycanın yeni tarixi yazılıb. Həmin hadisə xalqımızın qəhrəmanlıq dastanına ən parlaq səhifələrdən biri kimi daxil olub. Dövlət müstəqilliyimizin bərpası, azadlığımız üçün ilk növbədə 20 Yanvar şəhidlərinə borcluyuq. Yanvar faciəsinin ertəsi günü o vaxt Moskvada yaşayan ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycanın Rusiyadakı daimi nümayəndəliyinə gəlib, burada xalqımızın kədərini bölüşüb və kommunist rejiminin respublikamızda həyata keçirdiyi qanlı aksiyanı qətiyyətlə pisləyən bəyanatla çıxış edib. Böyük liderin bu addımı xalqımıza güc verib, ona dayaq və dəstək olub.

1990-cı il yanvarın 22-də Bakıdakı dağüstü parkda müxtəlif millətlərdən olan qadınlar, qocalar, gənclər və uşaqların dəfn edildiyi Şəhidlər xiyabanı salınıb. Həmin gün binaların damlarında hərbçilər tərəfindən quraşdırılmış pulemyotların müşayiəti ilə yüz minlərlə Bakı sakini güllələnən dinc insanların dəfnində iştirak edib. Faciə qurbanları müstəqillik uğrunda mübarizə qəhrəmanları kimi dəfn olunub.

2000-ci ildə ulu öndər Heydər Əliyevin fərmanı ilə “20 Yanvar Şəhidi” fəxri adı təsis olunub. Yanvarın 20-si isə Azərbaycanda Ümummilli hüzn günü elan edilib. Hər ilin bu günündə ölkəmizin bütün guşələrində xatirə tədbirləri keçirilir. Paytaxtda isə yüz minlərlə insan Qanlı Yanvar qurbanlarının xatirəsini yad etmək üçün Şəhidlər xiyabanına axışır.

ELƏ DÖVRLƏR İDİ Kİ, ƏTRAF ANCAQ SEMİTLƏRDƏN İBARƏT İDİ

Hissə 1. BÖLMƏ MESOPOTAMİYA. ŞUMERLƏR Fraqmenti

ŞUMERLƏR — ARTIQ SIRR DEYİL

"Şumerlər" adını 19-cu əsrin "tədqiqatçıları" Aşağı Mesopotamiyadakı ərazinin akkadca adından – Şumeru-dan götürmüşlər, hansı ki, bu ərazinin əhalisini özlərindən ayırmırdılar. Buna baxmayaraq, bu "tədqiqatçılar" sevinclə bu ərazinin sakinlərinin anlaşılmaz mətnlərini qeyri-semiti, sakinləri isə semiti olmayan, naməlum bir xalq elan etdilər. Gəlin, bu iddiaları nəzərdən keçirək.

ŞUMERLƏR haqqında ayrıca bir xalq kimi danışmağa ehtiyac yoxdur, çünki belə bir iddiaya dair, xüsusən də genetik, əsaslı dəlillər yoxdur. Guya nə vaxt meydana çıxdığı bilinməyən və izolat adlandırılan şumer dilinin, qədim dillərin barmaqla sayıla biləcək qədər az olduğu (və 19-cu əsrdən bəri onların sayı artmadığı) e.ə. 4-3-cü minilliklər dövrü üçün bir izolatın haradan peyda ola biləcəyi məlum deyil. Bundan əlavə, izolat dil, eləcə də onun daşıyıcısı olan xalq öz tarixinə sahib olmalı, həmçinin maddi, o cümlədən genetik iz buraxmalıdır. (19-cu əsrdə genetik tədqiqatlar yox idi, lakin onların meydana çıxması qeyri-semiti nəzəriyyəsini təsdiq etmədi). 19-cu əsrin bu "izolat" nəzəriyyəsinin müəllifləri və tərəfdarları, məsələn, Q. Roulinson, Y. Opper və digərləri, mövcud faktlardan əsassız, lakin əlverişli nəticələr çıxarırlar, hansı ki, 19-20-ci əsrlərdə məşhur olan Yulius Vellhauzenin "məktəbi" tərəfindən təbliğ edilən desemitləşdirmə və antisemitizm ideyalarına tamamilə uyğundur.

Yaranmış reallıq kontekstini nəzərə alan daha konstruktiv bir yanaşma, 19-cu əsrin semitoloq-dilçisi, Fransadan olan Jozef Halevinin ideyasıdır. O, belə güman etdi ki, naməlum dildə tapılmış, lakin artıq deşifrə edilmiş akkad yazıları ilə eyni mixi yazı ilə yazılmış qədim mətnlər, semiti kahinlər tərəfindən tərtib edilmişdir. Bu nüfuzlu insanlar həmişə bütün tayfalarda, bütün xalqlarda mövcud olmuşdur. Şəhərlər, saraylar və məbədlər tikməyə imkan verən inkişaf səviyyəsinə çatanda kahinlərin təsiri xeyli artdı. Məbədlər dini ayinlərin, ayin xidmətlərinin yeri, ruhani həyatın mərkəzi oldu. Eyni zamanda, onlar Bilik mərkəzləri idi. Məhz digər işlərdən azad olan kahinlər elmlərlə (riyaziyyat, astronomiya, astrologiya, astrometriya, kimya, kartoqrafiya və s.) məşğul olur və sənətkarlığı (binaların, körpülərin, tağlı tikililərin inşası, gəmiqayırma, metallurgiya, toxuculuq, musiqi və musiqi alətləri - yəni sivilizasiyanın maddi mədəniyyətini təşkil edən hər şey) təşviq edirdilər. Kahinlər e.ə. təqribən 3300–3200-cü illərdə akkadların, elamlıların, eblaitaların, assuriyalıların və digər xalqların yazısının əsası olan mixi yazını yaratdılar. Onlar həmçinin vaxtın hesablanması ilə məşğul olurdular. /Aşağıya bax: Zamanın ölçülməsi.../ Bütün bunlarla yanaşı, kahinlər maliyyə fəaliyyəti də aparırdılar. Məhz məbədlər (bəzi hallarda saraylar (Krit dəniz sivilizasiyasında olduğu kimi)) öz regionlarının ticarət və pul-maliyyə fəaliyyətinin idarəetmə mərkəzləri idi. Məhz kahinlər tacirlər üçün vahid ölçü və çəki sistemi, banklar və bank xidmətləri sistemi (kreditlər, veksellər və s.) yaratdılar. Kahinlərin (adətən nəsildən-nəslə keçən) və onların köməkçilərinin sayı artdı və zaman keçdikcə biliklərin və Məbədin sərvətlərinin Saxlayıcıları (şomer – semiti) adlanan xüsusi bir kasta yarandı.

Kahinlərin məbəd sirlərini və gizlinlərini qorumaq üçün öz mixi yazılarından istifadə edərək, kənar şəxslər üçün əlçatmaz olan süni bir dil yaratması və tərtib etməsində heç bir təəccüblü və ya qəribə bir şey yoxdur. /Çətin ki, bu dili əkinçilər, çobanlar və ya hətta tacirlər bilirdilər, amma şumer-kahinlər onlarla yerli (şərqi-semiti) dildə ünsiyyət qura bilərdilər/. Tamamilə mümkündür və ehtimal ki, bəzi şəhərlərdə baş kahin (Şumer – keşikçi, saxlayıcı – semiti) hökmdarın həmkarı (sovetləyicisi) olurdu. Beləliklə, ya da başqa cür, şumerlər öz xalqının və regionunun "üzü" və adı oldular. Məhz buna görə Babil hökmdarı "Şumer və Akkad çarı" titulunu aldı. Beləliklə, yuxarıda deyilənlərdən aydın olur ki: ŞUMERLƏR naməlum mənşəli ayrıca bir xalq deyil, bacarıqları və fəaliyyət növü sayəsində həmtayfaları arasından ayrılan və Məbədlə sıx bağlı olan semiti kahinlər kastasıdır. Yeri gəlmişkən, şumerlər (şomerlər) özlərini "qarabaşlar" adlandırırdılar, çünki fərqləndirici qara papaqlar taxırdılar. Başqalarına bu qadağan edilmişdi. (Sarışınlar isə orada ümumiyyətlə yox idi).

Ur, Uruk, Nippur və digər müqəddəs şəhərlər haqqında bütün məlumatlar ayrılmaz şəkildə kahinlərlə bağlıdır, bu da yuxarıda deyilənləri təsdiqləyir. Bu şəhərlərdə şumer/kahin dilini öyrədən edubba("lövhələr evi" - şum.) məktəblər sistemi mövcud idi. Babil çarı Samsu-ilunanın (Hammurapinin oğlu, təxminən e.ə. 1750-1712-ci illərdə hökmranlıq etmişdir) dövründə kahin kastasının və onların tərəfdarlarının böyük, lakin uğursuz bir üsyanı baş verdi. Nəticədə, bu şəhərlər dağıdıldı. E.ə. 18-ci əsrin sonunda baş verən müharibələr kahin mədəniyyəti və dilinin əsas mərkəzi olan Nippurun dağılmasına gətirib çıxardı, məktəblər fəaliyyətini dayandırdı. Tezliklə şumer/kahin dili "ölü dil" oldu, lakin başlanğıcda nəzərdə tutulduğu kimi, hələ də ibadət və elm dili olaraq qaldı.

20-ci əsrin ortalarında Artur Kitin rəhbərlik etdiyi Britaniya elmi ekspedisiyası tərəfindən ən qədim Ur şəhərində aparılan antropoloji tədqiqatlar, təxminən e.ə. 5-ci minillikdən 3-cü minilliyə qədər olan qalıqları öyrənmişdir. Tədqiqatlar göstərdi ki, öyrənilmiş bütün qalıqlar "bu ərazilər üçün adi olan Avropoid irqinin Aralıq dənizi tipinə" aiddir (Vikipeidiyadan sitat, Şumerlər məqaləsi). Artur Kit belə ifadə etmişdir: "Əgər bu insanlar bizim dövrümüzdə yaşasaydılar, biz onları ərəblər adlandırardıq." /ZAMANIN ÖLÇÜLMƏSİ. Təqvim, saat. Çətin ki, Mesopotamiya kahinləri "zaman" anlayışını fəlsəfi və ya fiziki bir kateqoriya kimi nəzərdən keçirirdilər, lakin bundan asılı olmayaraq onlar zamanı "ölçməyi" öyrəndilər. Onlar tarixdə zamanı hesablamağın ilk cədvəllərini (sonradan "təqvim" adlandırılan) tərtib etdilər. İl göy üzündəki əsas Bürclərin sayına görə 12 aya bölünürdü (Zodiak işarələri). Ayda (aylıq) 4 həftə var idi (Ayın fazalarına görə). Ay ilini Günəş ili ilə bərabərləşdirmək üçün vaxtaşırı ilin içinə 13-cü ay (uzun il) əlavə edilirdi. Saat Günəşin üfüq xətti üzərində doğuşu zamanı Günəş diskinin yüksəlişi ilə ölçülürdü: görünməyə başladığı andan qızıl diskin çevrəsinə üfüq xəttinin toxunan olduğu tam görünüş anına qədər. Bu "vaxt" uzunluğu "Mesopotamiya dirsəyi" am-matum (49,5 sm - təqribən 0,5 m) olan ipdə sərbəst asılmış yük-rəqqasın hərəkətlərinin sayı ilə hesablanırdı. Təxminən 2000-ci ilə qədər su saatları (klepsidra - yun.), günəş saatları (qnomon), qum saatları ixtira edilmişdi ki, bunlar müəyyən həcmdə su və ya qum vasitəsilə məlum bir zaman intervalını müəyyən edə bilirdilər./

/QEYD: Qum saatları şüşədən hazırlanırdı (finikiyalılardan alınmış), zaman ölçmə metodu isə Mezopotamiyadan gəlirdi. Bu da sıx əməkdaşlığın daha bir sübutudur./

UR (Urim, - səmavi, işıqlı) şəhəri — ən qədim şəhərdir. Onun himayədarı öz ay bilik tanrısı Nanna və ya Zuen ("biliklərin hökmdarı" - şum.) idi. O, Mesopotamiyanın qədim kult mərkəzi olduğu üçün məşhurdur. Bu səbəbdən Ulu Sarqon (e.ə. təqribən 2334–2279-cu illər), bütün Aşağı Mesopotamiyanı özünə tabe edərək və tarixdə ilk İmperiya hökmdarı olaraq, öz qızını Ur şəhərinin Baş kahini təyin etdi. Gözəl şahzadə En-hedu-Anna ("göylərin bolluğunun kahini") (bu onun kahin adıdır, şəxsi adı məlum deyil) (e.ə. 2286-2250) Ur şəhərinin baş kahini idi və adı çəkilən Bilik tanrısına həsr olunmuş Ekişnuqal məbədində xidmət edirdi. O, təkcə çox gözəl deyil, həm də təhsilli və istedadlı bir şairə idi, tarixdə adı ilə tanınan ilk əsərlər - himnlər və rəvayətlər müəllifi oldu. Ur şəhərində aparılan arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində həm məbəd, həm də kahinin yaşayış yeri-rezidensiyası aşkar edilmişdir. Arxeoloqlar tərəfindən tapılan, hətta bir qədər zədələnmiş alabastr heykəlciyi (e.ə. 3-cü minillik) onun görünüşünü bizim üçün qoruyub saxlamışdır: gözəl üz cizgiləri, bəzəkli geyimlərə bürünmüş, oturmuş fiqurun zərifliyi, gözəl yığılmış dalğalı saç düzümünün üstündəki kahin papağı. Heykəlciyi onun Ay tanrısı Nannanın qızı, tanrıça İnanaya (İştara) həsr olunmuş himninin ilk sözləri ilə adlandırırlar: "Vaxtilə mən zəfərlə oturmuşdum..." Alabastr disklərdə tapılan poetik mətn fraqmentləri e.ə. 2300-cü ilə aiddir. Maraqlıdır ki, Bilik tanrısı Mesopotamiya sakinlərinin inanclarında və Panteonunda nə qədər yüksək mövqe tuturdu.

Ən son Babil (Kaldı) padşahlığının çarı Nabonid (e.ə. 618-522-ci illər), yüz illər sonra qədim ənənələri və təsiri bərpa edərək, öz qızını Ur şəhərinin Baş kahini (entu) təyin etdi. O, kahin adı olan En-niqaldi adını aldı və Sin/Nanna tanrısının "insan arvadı" olaraq məbəddə xidmət etdi. Nanna və Enniqaldi hətta e.ə. 539-cu ildə Babilin farslar tərəfindən zəbt edilməsindən sonra da böyük gücə və siyasi nüfuza sahib idi.

Onun qədim tarixin öyrənilməsi üzrə fəaliyyəti məlumdur (e.ə. 1-ci minilliyin ortalarında e.ə. 3-2-ci minilliyin hadisələri artıq qədimlik idi). Enniqaldi e.ə. 530-cu ildə Urda tarixdə ilk Muzeyi təsis etməsi ilə məşhurdur, burada əvvəlki 1500 il ərzində Mesopotamiya tarixinə aid artefaktlar toplanmış və kataloqlaşdırılmışdır.

Şahzadənin doğma qardaşı Valtasar (e.ə. 580-539-cu illər), e.ə. 553-cü ildə atası Nabonid tərəfindən padşahlığın müştərək hökmdarı təyin edildi. O, "Daniyelin Kitabı"nın məşhur personajıdır. E.ə. 539-cu ildə Ulu Kir II tərəfindən Mesopotamiyanın zəbt edilməsi zamanı həlak olmuşdur.

Qədim Ur şəhəri bizim üçün həm də nəsildən-nəslə kahin olan İbrahimin orada yaşaması ilə məşhurdur. Onunla Vəhy baş verdi, hansı ki, onun dünyagörüşünü vədini baxışlarını tamamilə dəyişdi: o, Dünyanın Vahdətini, onun vahid bir Məqsədə uyğunluğunu və bunun zəruri-qaçınılmaz nəticəsi olaraq, bu Dünyanın Vahid Yaradanının mövcudluğunu kəşf etdi. Bundan sonra İbrahim öz həmtayfalarını-dindaşlarını topladı və onları Kənan ölkəsinə apardı. Bu, təxminən e.ə. 18-ci əsrin sonunda baş verdi. O vaxta qədər Mesopotamiya ilə Kənan arasında ticarət karvan yolları çoxdan və yaxşı məlum idi. Peyğəmbər İbrahim öz həmfikirlərini o dövrdə Cənubi Mesopotamiyada tez-tez baş verən müharibələrdən, onun tərəfdarları ilə yerli bütpərəst kahinlər arasında qaçılmaz münaqişədən uzaqlaşdırdı. Ur şəhərindən bu Çıxış semitlərin tarixində yeni bir dövrün başlanğıcını qeyd etdi. Bu, həmçinin semiti-monoteistlərin gələcək tarixində baş verən bir çox sonrakı hadisələrin səbəbi, başlanğıc nöqtəsi oldu. və bütün insan sivilizasiyasının.

Qeyd etmək lazımdır ki, şumerlər haqqında bu kiçik Etüd nə onların mövcudluğunu, nə şumer dilinin mövcudluğunu, nə də onların Mesopotamiya və bütün dünya sivilizasiyasının inkişafında böyük nailiyyətlərini və xidmətlərini şübhə altına qoyur. Gələcək dövlətlərin, məbədlərin (sonradan Avropada monastırların) tarixi, Qədim dünyada, Orta əsrlərdə və bu günə qədər kahinlərin-ruhanilərin rolunu və əhəmiyyətini əks etdirir.

İncildə (Tanax), Herodotda, Platonda, Fukididdə, Böyük Plinidə, digər antik müəlliflərdə, eləcə də daha sonrakılarda, belə nüfuzlu və nailiyyətlərlə diqqət çəkən "ŞUMERLƏR" xalqı öz əfsanələri və rəvayətləri ilə ümumiyyətlə heç yerdə xatırlanmır.

Tamamilə fərziyyəvi bir versiya da irəli sürülə bilər: haqqında danışılan hər şey — şumer dilində mətnləri olan mixi lövhələr, həyat və məişət tarixi, şumer ədəbiyyatı — bütün bunlar uydurmadır və 19-cu əsrin bir və ya bir qrup anonim saxtakar-mistifikatorunun əqli və əməyidir (C. MakFersonun "Ossian poemaları" və ya Prosper Merimenin "Qərbi slavyanların nəğmələri" kimi). Lakin, görülən işin həcmini və tələb olunan təhsil və ixtisas səviyyəsini nəzərə alsaq, bu cür bir versiya, mətnlərin bir hissəsi istisna olmaqla, az ehtimal olunur. hansında ki, Musanın Kitabının müəllifini mənimsəmədə ittiham etmək üçün Mesopotamiya əfsanələri, mifləri, İncil süjetlərinə eyhamlar var.Lakin, unutmaq lazım deyil ki, peyğəmbərlərin böyük peyğəmbəri Musa, əcdad-peyğəmbər İbrahimin nəslindən olaraq, öz köməkçiləri ilə birlikdə Ur şəhərindən Kənana gətirdiyi böyük bilik yükünü miras almışdı.

Sonrakı izahda Mesopotamiya sivilizasiyası və ya Mesopotamiya ümumi anlayışı, əhali isə Mesopotamiya semitləri-mesopotamiyalılar kimi qeyd olunur.

Vlad-Zeev SLEPAK

ELƏ DÖVRLƏR İDİ Kİ, ƏTRAF ANCAQ SEMİTLƏRDƏN İBARƏT İDİ

Hissə 1. BÖLMƏ MESOPOTAMİYA. ŞUMERLƏR Fraqmenti

ŞUMERLƏR — ARTIQ SIRR DEYİL

"Şumerlər" adını 19-cu əsrin "tədqiqatçıları" Aşağı Mesopotamiyadakı ərazinin akkadca adından – Şumeru-dan götürmüşlər, hansı ki, bu ərazinin əhalisini özlərindən ayırmırdılar. Buna baxmayaraq, bu "tədqiqatçılar" sevinclə bu ərazinin sakinlərinin anlaşılmaz mətnlərini qeyri-semiti, sakinləri isə semiti olmayan, naməlum bir xalq elan etdilər. Gəlin, bu iddiaları nəzərdən keçirək.

ŞUMERLƏR haqqında ayrıca bir xalq kimi danışmağa ehtiyac yoxdur, çünki belə bir iddiaya dair, xüsusən də genetik, əsaslı dəlillər yoxdur. Guya nə vaxt meydana çıxdığı bilinməyən və izolat adlandırılan şumer dilinin, qədim dillərin barmaqla sayıla biləcək qədər az olduğu (və 19-cu əsrdən bəri onların sayı artmadığı) e.ə. 4-3-cü minilliklər dövrü üçün bir izolatın haradan peyda ola biləcəyi məlum deyil. Bundan əlavə, izolat dil, eləcə də onun daşıyıcısı olan xalq öz tarixinə sahib olmalı, həmçinin maddi, o cümlədən genetik iz buraxmalıdır. (19-cu əsrdə genetik tədqiqatlar yox idi, lakin onların meydana çıxması qeyri-semiti nəzəriyyəsini təsdiq etmədi). 19-cu əsrin bu "izolat" nəzəriyyəsinin müəllifləri və tərəfdarları, məsələn, Q. Roulinson, Y. Opper və digərləri, mövcud faktlardan əsassız, lakin əlverişli nəticələr çıxarırlar, hansı ki, 19-20-ci əsrlərdə məşhur olan Yulius Vellhauzenin "məktəbi" tərəfindən təbliğ edilən desemitləşdirmə və antisemitizm ideyalarına tamamilə uyğundur.

Yaranmış reallıq kontekstini nəzərə alan daha konstruktiv bir yanaşma, 19-cu əsrin semitoloq-dilçisi, Fransadan olan Jozef Halevinin ideyasıdır. O, belə güman etdi ki, naməlum dildə tapılmış, lakin artıq deşifrə edilmiş akkad yazıları ilə eyni mixi yazı ilə yazılmış qədim mətnlər, semiti kahinlər tərəfindən tərtib edilmişdir. Bu nüfuzlu insanlar həmişə bütün tayfalarda, bütün xalqlarda mövcud olmuşdur. Şəhərlər, saraylar və məbədlər tikməyə imkan verən inkişaf səviyyəsinə çatanda kahinlərin təsiri xeyli artdı. Məbədlər dini ayinlərin, ayin xidmətlərinin yeri, ruhani həyatın mərkəzi oldu. Eyni zamanda, onlar Bilik mərkəzləri idi. Məhz digər işlərdən azad olan kahinlər elmlərlə (riyaziyyat, astronomiya, astrologiya, astrometriya, kimya, kartoqrafiya və s.) məşğul olur və sənətkarlığı (binaların, körpülərin, tağlı tikililərin inşası, gəmiqayırma, metallurgiya, toxuculuq, musiqi və musiqi alətləri - yəni sivilizasiyanın maddi mədəniyyətini təşkil edən hər şey) təşviq edirdilər. Kahinlər e.ə. təqribən 3300–3200-cü illərdə akkadların, elamlıların, eblaitaların, assuriyalıların və digər xalqların yazısının əsası olan mixi yazını yaratdılar. Onlar həmçinin vaxtın hesablanması ilə məşğul olurdular. /Aşağıya bax: Zamanın ölçülməsi.../ Bütün bunlarla yanaşı, kahinlər maliyyə fəaliyyəti də aparırdılar. Məhz məbədlər (bəzi hallarda saraylar (Krit dəniz sivilizasiyasında olduğu kimi)) öz regionlarının ticarət və pul-maliyyə fəaliyyətinin idarəetmə mərkəzləri idi. Məhz kahinlər tacirlər üçün vahid ölçü və çəki sistemi, banklar və bank xidmətləri sistemi (kreditlər, veksellər və s.) yaratdılar. Kahinlərin (adətən nəsildən-nəslə keçən) və onların köməkçilərinin sayı artdı və zaman keçdikcə biliklərin və Məbədin sərvətlərinin Saxlayıcıları (şomer – semiti) adlanan xüsusi bir kasta yarandı.

Kahinlərin məbəd sirlərini və gizlinlərini qorumaq üçün öz mixi yazılarından istifadə edərək, kənar şəxslər üçün əlçatmaz olan süni bir dil yaratması və tərtib etməsində heç bir təəccüblü və ya qəribə bir şey yoxdur. /Çətin ki, bu dili əkinçilər, çobanlar və ya hətta tacirlər bilirdilər, amma şumer-kahinlər onlarla yerli (şərqi-semiti) dildə ünsiyyət qura bilərdilər/. Tamamilə mümkündür və ehtimal ki, bəzi şəhərlərdə baş kahin (Şumer – keşikçi, saxlayıcı – semiti) hökmdarın həmkarı (sovetləyicisi) olurdu. Beləliklə, ya da başqa cür, şumerlər öz xalqının və regionunun "üzü" və adı oldular. Məhz buna görə Babil hökmdarı "Şumer və Akkad çarı" titulunu aldı. Beləliklə, yuxarıda deyilənlərdən aydın olur ki: ŞUMERLƏR naməlum mənşəli ayrıca bir xalq deyil, bacarıqları və fəaliyyət növü sayəsində həmtayfaları arasından ayrılan və Məbədlə sıx bağlı olan semiti kahinlər kastasıdır. Yeri gəlmişkən, şumerlər (şomerlər) özlərini "qarabaşlar" adlandırırdılar, çünki fərqləndirici qara papaqlar taxırdılar. Başqalarına bu qadağan edilmişdi. (Sarışınlar isə orada ümumiyyətlə yox idi).

Ur, Uruk, Nippur və digər müqəddəs şəhərlər haqqında bütün məlumatlar ayrılmaz şəkildə kahinlərlə bağlıdır, bu da yuxarıda deyilənləri təsdiqləyir. Bu şəhərlərdə şumer/kahin dilini öyrədən edubba("lövhələr evi" - şum.) məktəblər sistemi mövcud idi. Babil çarı Samsu-ilunanın (Hammurapinin oğlu, təxminən e.ə. 1750-1712-ci illərdə hökmranlıq etmişdir) dövründə kahin kastasının və onların tərəfdarlarının böyük, lakin uğursuz bir üsyanı baş verdi. Nəticədə, bu şəhərlər dağıdıldı. E.ə. 18-ci əsrin sonunda baş verən müharibələr kahin mədəniyyəti və dilinin əsas mərkəzi olan Nippurun dağılmasına gətirib çıxardı, məktəblər fəaliyyətini dayandırdı. Tezliklə şumer/kahin dili "ölü dil" oldu, lakin başlanğıcda nəzərdə tutulduğu kimi, hələ də ibadət və elm dili olaraq qaldı.

20-ci əsrin ortalarında Artur Kitin rəhbərlik etdiyi Britaniya elmi ekspedisiyası tərəfindən ən qədim Ur şəhərində aparılan antropoloji tədqiqatlar, təxminən e.ə. 5-ci minillikdən 3-cü minilliyə qədər olan qalıqları öyrənmişdir. Tədqiqatlar göstərdi ki, öyrənilmiş bütün qalıqlar "bu ərazilər üçün adi olan Avropoid irqinin Aralıq dənizi tipinə" aiddir (Vikipeidiyadan sitat, Şumerlər məqaləsi). Artur Kit belə ifadə etmişdir: "Əgər bu insanlar bizim dövrümüzdə yaşasaydılar, biz onları ərəblər adlandırardıq." /ZAMANIN ÖLÇÜLMƏSİ. Təqvim, saat. Çətin ki, Mesopotamiya kahinləri "zaman" anlayışını fəlsəfi və ya fiziki bir kateqoriya kimi nəzərdən keçirirdilər, lakin bundan asılı olmayaraq onlar zamanı "ölçməyi" öyrəndilər. Onlar tarixdə zamanı hesablamağın ilk cədvəllərini (sonradan "təqvim" adlandırılan) tərtib etdilər. İl göy üzündəki əsas Bürclərin sayına görə 12 aya bölünürdü (Zodiak işarələri). Ayda (aylıq) 4 həftə var idi (Ayın fazalarına görə). Ay ilini Günəş ili ilə bərabərləşdirmək üçün vaxtaşırı ilin içinə 13-cü ay (uzun il) əlavə edilirdi. Saat Günəşin üfüq xətti üzərində doğuşu zamanı Günəş diskinin yüksəlişi ilə ölçülürdü: görünməyə başladığı andan qızıl diskin çevrəsinə üfüq xəttinin toxunan olduğu tam görünüş anına qədər. Bu "vaxt" uzunluğu "Mesopotamiya dirsəyi" am-matum (49,5 sm - təqribən 0,5 m) olan ipdə sərbəst asılmış yük-rəqqasın hərəkətlərinin sayı ilə hesablanırdı. Təxminən 2000-ci ilə qədər su saatları (klepsidra - yun.), günəş saatları (qnomon), qum saatları ixtira edilmişdi ki, bunlar müəyyən həcmdə su və ya qum vasitəsilə məlum bir zaman intervalını müəyyən edə bilirdilər./

/QEYD: Qum saatları şüşədən hazırlanırdı (finikiyalılardan alınmış), zaman ölçmə metodu isə Mezopotamiyadan gəlirdi. Bu da sıx əməkdaşlığın daha bir sübutudur./

UR (Urim, - səmavi, işıqlı) şəhəri — ən qədim şəhərdir. Onun himayədarı öz ay bilik tanrısı Nanna və ya Zuen ("biliklərin hökmdarı" - şum.) idi. O, Mesopotamiyanın qədim kult mərkəzi olduğu üçün məşhurdur. Bu səbəbdən Ulu Sarqon (e.ə. təqribən 2334–2279-cu illər), bütün Aşağı Mesopotamiyanı özünə tabe edərək və tarixdə ilk İmperiya hökmdarı olaraq, öz qızını Ur şəhərinin Baş kahini təyin etdi. Gözəl şahzadə En-hedu-Anna ("göylərin bolluğunun kahini") (bu onun kahin adıdır, şəxsi adı məlum deyil) (e.ə. 2286-2250) Ur şəhərinin baş kahini idi və adı çəkilən Bilik tanrısına həsr olunmuş Ekişnuqal məbədində xidmət edirdi. O, təkcə çox gözəl deyil, həm də təhsilli və istedadlı bir şairə idi, tarixdə adı ilə tanınan ilk əsərlər - himnlər və rəvayətlər müəllifi oldu. Ur şəhərində aparılan arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində həm məbəd, həm də kahinin yaşayış yeri-rezidensiyası aşkar edilmişdir. Arxeoloqlar tərəfindən tapılan, hətta bir qədər zədələnmiş alabastr heykəlciyi (e.ə. 3-cü minillik) onun görünüşünü bizim üçün qoruyub saxlamışdır: gözəl üz cizgiləri, bəzəkli geyimlərə bürünmüş, oturmuş fiqurun zərifliyi, gözəl yığılmış dalğalı saç düzümünün üstündəki kahin papağı. Heykəlciyi onun Ay tanrısı Nannanın qızı, tanrıça İnanaya (İştara) həsr olunmuş himninin ilk sözləri ilə adlandırırlar: "Vaxtilə mən zəfərlə oturmuşdum..." Alabastr disklərdə tapılan poetik mətn fraqmentləri e.ə. 2300-cü ilə aiddir. Maraqlıdır ki, Bilik tanrısı Mesopotamiya sakinlərinin inanclarında və Panteonunda nə qədər yüksək mövqe tuturdu.

Ən son Babil (Kaldı) padşahlığının çarı Nabonid (e.ə. 618-522-ci illər), yüz illər sonra qədim ənənələri və təsiri bərpa edərək, öz qızını Ur şəhərinin Baş kahini (entu) təyin etdi. O, kahin adı olan En-niqaldi adını aldı və Sin/Nanna tanrısının "insan arvadı" olaraq məbəddə xidmət etdi. Nanna və Enniqaldi hətta e.ə. 539-cu ildə Babilin farslar tərəfindən zəbt edilməsindən sonra da böyük gücə və siyasi nüfuza sahib idi.

Onun qədim tarixin öyrənilməsi üzrə fəaliyyəti məlumdur (e.ə. 1-ci minilliyin ortalarında e.ə. 3-2-ci minilliyin hadisələri artıq qədimlik idi). Enniqaldi e.ə. 530-cu ildə Urda tarixdə ilk Muzeyi təsis etməsi ilə məşhurdur, burada əvvəlki 1500 il ərzində Mesopotamiya tarixinə aid artefaktlar toplanmış və kataloqlaşdırılmışdır.

Şahzadənin doğma qardaşı Valtasar (e.ə. 580-539-cu illər), e.ə. 553-cü ildə atası Nabonid tərəfindən padşahlığın müştərək hökmdarı təyin edildi. O, "Daniyelin Kitabı"nın məşhur personajıdır. E.ə. 539-cu ildə Ulu Kir II tərəfindən Mesopotamiyanın zəbt edilməsi zamanı həlak olmuşdur.

Qədim Ur şəhəri bizim üçün həm də nəsildən-nəslə kahin olan İbrahimin orada yaşaması ilə məşhurdur. Onunla Vəhy baş verdi, hansı ki, onun dünyagörüşünü vədini baxışlarını tamamilə dəyişdi: o, Dünyanın Vahdətini, onun vahid bir Məqsədə uyğunluğunu və bunun zəruri-qaçınılmaz nəticəsi olaraq, bu Dünyanın Vahid Yaradanının mövcudluğunu kəşf etdi. Bundan sonra İbrahim öz həmtayfalarını-dindaşlarını topladı və onları Kənan ölkəsinə apardı. Bu, təxminən e.ə. 18-ci əsrin sonunda baş verdi. O vaxta qədər Mesopotamiya ilə Kənan arasında ticarət karvan yolları çoxdan və yaxşı məlum idi. Peyğəmbər İbrahim öz həmfikirlərini o dövrdə Cənubi Mesopotamiyada tez-tez baş verən müharibələrdən, onun tərəfdarları ilə yerli bütpərəst kahinlər arasında qaçılmaz münaqişədən uzaqlaşdırdı. Ur şəhərindən bu Çıxış semitlərin tarixində yeni bir dövrün başlanğıcını qeyd etdi. Bu, həmçinin semiti-monoteistlərin gələcək tarixində baş verən bir çox sonrakı hadisələrin səbəbi, başlanğıc nöqtəsi oldu. və bütün insan sivilizasiyasının.

Qeyd etmək lazımdır ki, şumerlər haqqında bu kiçik Etüd nə onların mövcudluğunu, nə şumer dilinin mövcudluğunu, nə də onların Mesopotamiya və bütün dünya sivilizasiyasının inkişafında böyük nailiyyətlərini və xidmətlərini şübhə altına qoyur. Gələcək dövlətlərin, məbədlərin (sonradan Avropada monastırların) tarixi, Qədim dünyada, Orta əsrlərdə və bu günə qədər kahinlərin-ruhanilərin rolunu və əhəmiyyətini əks etdirir.

İncildə (Tanax), Herodotda, Platonda, Fukididdə, Böyük Plinidə, digər antik müəlliflərdə, eləcə də daha sonrakılarda, belə nüfuzlu və nailiyyətlərlə diqqət çəkən "ŞUMERLƏR" xalqı öz əfsanələri və rəvayətləri ilə ümumiyyətlə heç yerdə xatırlanmır.

Tamamilə fərziyyəvi bir versiya da irəli sürülə bilər: haqqında danışılan hər şey — şumer dilində mətnləri olan mixi lövhələr, həyat və məişət tarixi, şumer ədəbiyyatı — bütün bunlar uydurmadır və 19-cu əsrin bir və ya bir qrup anonim saxtakar-mistifikatorunun əqli və əməyidir (C. MakFersonun "Ossian poemaları" və ya Prosper Merimenin "Qərbi slavyanların nəğmələri" kimi). Lakin, görülən işin həcmini və tələb olunan təhsil və ixtisas səviyyəsini nəzərə alsaq, bu cür bir versiya, mətnlərin bir hissəsi istisna olmaqla, az ehtimal olunur. hansında ki, Musanın Kitabının müəllifini mənimsəmədə ittiham etmək üçün Mesopotamiya əfsanələri, mifləri, İncil süjetlərinə eyhamlar var.Lakin, unutmaq lazım deyil ki, peyğəmbərlərin böyük peyğəmbəri Musa, əcdad-peyğəmbər İbrahimin nəslindən olaraq, öz köməkçiləri ilə birlikdə Ur şəhərindən Kənana gətirdiyi böyük bilik yükünü miras almışdı.

Sonrakı izahda Mesopotamiya sivilizasiyası və ya Mesopotamiya ümumi anlayışı, əhali isə Mesopotamiya semitləri-mesopotamiyalılar kimi qeyd olunur.

Vlad-Zeev SLEPAK

“Bein ha-Metsarim” (“İki sıxıntı arasında”) dövrünün sonunda, toyların və digər bayram tədbirlərinin keçirilmədiyi, bir sıra məhdudiyyətlərin tətbiq edildiyi (saç və dırnaq kəsilməz, yeni işlərə başlanmaz, yeni evə köçülməz və s.) 9 Av matəm günündən sonra, sevinc dövrü başlayır. Bu dövrün zirvəsi isə Av ayının 15-i – 2025-ci ildə 9 avqusta (8 avqust cümə axşamından cümə gününə keçən axşamdan başlayaraq) təsadüf edir. Bu gün “Sevgi Günü” adlanır.

Bu ad haradan qaynaqlanır? Yəhudi xalqı peyğəmbər Musa tərəfindən Kənan torpağına göndərilən 12 qəbilə nümayəndəsinin 10-dan “bu torpağa daxil ola bilməyəcəyik” deyə bildirməsi ilə bu torpağa inamını itirmişdi. Bu inamsızlığa görə, həmin 10 qəbilənin nümayəndələrinə və yetkinlik yaşına çatmış nəsillərinə səhrada ölmək hökmü verilmişdi. Növbəti 38 il ərzində hər 9 Av tarixində bu 10 qəbilədən müəyyən sayda insanlar ölürdü. Lakin səhrada keçən 40-cı ildə 9 Av günü heç kim ölmədi. Xalq əvvəlcə bunun hələ 9 Av olmadığını düşündü (çünki o zaman ayın başlanğıcı iki şahidin Ayın doğmasını görməsi ilə müəyyən edilirdi). Lakin göydə Ayın tamamilə dolması (bu isə Av ayının 15-i demək idi) onların səhv etmədiyini sübut etdi.

Beləliklə, Av ayının 15-i – daha əvvəl göndərilmiş casusların inamsızlıq günahının bağışlandığı gün oldu.

Sevgi Gününün başqa bir məqamı da var: İsrail torpağının 12 qəbilə tərəfindən fəthindən sonra bu torpaq onların arasında bölüşdürüldü (2,5 qəbilə İordan çayının o tayında qalsa da, fəthdə digərləri ilə birlikdə iştirak etmişdi). Hər qəbilənin həyatı öz ərazisinin hüdudları ilə məhdudlaşmışdı. Bu hadisələr TƏNAX-ın “Peyğəmbərlər” adlanan hissəsinin ilk üç kitabında ətraflı təsvir olunur.

“Qiyamçılar” kitabının sonuncu fəslində bir Levi qəbiləsindən olan kişinin başına gələn hadisədən bəhs olunur. Onun kənizi (heç biri adla göstərilmir; qadının rəsmi arvad olmaması səbəbindən o, kəniz adlandırılır) ondan qaçmışdı və kişi onun ailəsini razı salaraq geri qaytarmaq üçün yola çıxmışdı. Onlar geri qayıdarkən, Binyamin qəbiləsinə aid olan Geva adlı şəhərcikdə bir qocanın evində gecələdilər. Lakin şəhər sakinləri əxlaqsız çıxıb, gəlməni onlara təhvil verməyi tələb etdilər – kişi ilə qeyri-təbii əlaqə qurmaq üçün. Ev sahibi buna razı olmadı, onlar isə kənizə təcavüz edib onu vəhşicəsinə öldürdülər.

Təfərrüatlara varmadan deyək ki, bu xəbəri eşidən digər qəbilələr Geva şəhərinin sakinlərinin bu rəzalətli hərəkətinə görə, Binyamin qəbiləsindən olan oğlanlara heç vaxt qız verməyəcəklərinə and içdilər. Hətta bu məsələ qəbilələr arasında müharibəyə səbəb oldu. Bu müharibə uzun və qanlı oldu. Başlanğıcda Binyamin döyüşçüləri üstün gəldi, lakin sonradan digər qəbilələrin birgə hücumu nəticəsində Binyamin qəbiləsi demək olar ki, məhv edildi – sağ qalan cəmi 600 kişi idi. Onlar üçün artıq kifayət qədər gəlin yox idi, bu isə qəbilənin tamamilə yox olması demək idi.

Və o zaman Binyamin qəbiləsini xilas etmək üçün bir yol tapıldı: Av ayının 15-də – üzüm yığım bayramı günü (üzüm – İsrail Torpağının yeddi müqəddəs meyvəsindən biridir), Şilo ətrafında, həmin dövrdə Müqəddəs Məbədin yerləşdiyi yerdə, müxtəlif qəbilələrdən olan gənc oğlanlar və qızlar bir araya gəlməli, oğlanlar orada özlərinə gəlin tapmalı və onları “qaçırmalı” idilər. “Qaçırmalı” sözünün məğzi ondadır ki, qızlarını Binyamin qəbiləsinin oğlanlarına verməməyə and içmiş qəbilələr bu qadağanı pozmadan bu evliliyə icazə vermək istəyirdilər.

Beləliklə, Av ayının 15-i (T[ט] və U[ו] yəhudi əlifbasında 15 ədədinin hərf qarşılığıdır, buradan da – Tu be Av adı yaranır) Sevgi Günü – xalqın birliyi və barışıq günü oldu. Bu hadisə nəticəsində Binyamin qəbiləsi xilas edildi və 15 Av günü minilliklər boyu davam edən ənənəyə çevrildi – Sevgi Günü!

Bu günlərdə, xüsusən də son illərdə, Av ayının 15-i yalnız dindarlar arasında deyil, İsrail cəmiyyətinin digər təbəqələri tərəfindən də qeyd olunur. Bayram tədbirləri təşkil olunur, oğlan və qızlar arasında tanışlıqlar baş tutur. İki minillik ənənə davam edir!

Hazırladı: Yakov Yovnoviç

“Bein ha-Metsarim” (“İki sıxıntı arasında”) dövrünün sonunda, toyların və digər bayram tədbirlərinin keçirilmədiyi, bir sıra məhdudiyyətlərin tətbiq edildiyi (saç və dırnaq kəsilməz, yeni işlərə başlanmaz, yeni evə köçülməz və s.) 9 Av matəm günündən sonra, sevinc dövrü başlayır. Bu dövrün zirvəsi isə Av ayının 15-i – 2025-ci ildə 9 avqusta (8 avqust cümə axşamından cümə gününə keçən axşamdan başlayaraq) təsadüf edir. Bu gün “Sevgi Günü” adlanır.

Bu ad haradan qaynaqlanır? Yəhudi xalqı peyğəmbər Musa tərəfindən Kənan torpağına göndərilən 12 qəbilə nümayəndəsinin 10-dan “bu torpağa daxil ola bilməyəcəyik” deyə bildirməsi ilə bu torpağa inamını itirmişdi. Bu inamsızlığa görə, həmin 10 qəbilənin nümayəndələrinə və yetkinlik yaşına çatmış nəsillərinə səhrada ölmək hökmü verilmişdi. Növbəti 38 il ərzində hər 9 Av tarixində bu 10 qəbilədən müəyyən sayda insanlar ölürdü. Lakin səhrada keçən 40-cı ildə 9 Av günü heç kim ölmədi. Xalq əvvəlcə bunun hələ 9 Av olmadığını düşündü (çünki o zaman ayın başlanğıcı iki şahidin Ayın doğmasını görməsi ilə müəyyən edilirdi). Lakin göydə Ayın tamamilə dolması (bu isə Av ayının 15-i demək idi) onların səhv etmədiyini sübut etdi.

Beləliklə, Av ayının 15-i – daha əvvəl göndərilmiş casusların inamsızlıq günahının bağışlandığı gün oldu.

Sevgi Gününün başqa bir məqamı da var: İsrail torpağının 12 qəbilə tərəfindən fəthindən sonra bu torpaq onların arasında bölüşdürüldü (2,5 qəbilə İordan çayının o tayında qalsa da, fəthdə digərləri ilə birlikdə iştirak etmişdi). Hər qəbilənin həyatı öz ərazisinin hüdudları ilə məhdudlaşmışdı. Bu hadisələr TƏNAX-ın “Peyğəmbərlər” adlanan hissəsinin ilk üç kitabında ətraflı təsvir olunur.

“Qiyamçılar” kitabının sonuncu fəslində bir Levi qəbiləsindən olan kişinin başına gələn hadisədən bəhs olunur. Onun kənizi (heç biri adla göstərilmir; qadının rəsmi arvad olmaması səbəbindən o, kəniz adlandırılır) ondan qaçmışdı və kişi onun ailəsini razı salaraq geri qaytarmaq üçün yola çıxmışdı. Onlar geri qayıdarkən, Binyamin qəbiləsinə aid olan Geva adlı şəhərcikdə bir qocanın evində gecələdilər. Lakin şəhər sakinləri əxlaqsız çıxıb, gəlməni onlara təhvil verməyi tələb etdilər – kişi ilə qeyri-təbii əlaqə qurmaq üçün. Ev sahibi buna razı olmadı, onlar isə kənizə təcavüz edib onu vəhşicəsinə öldürdülər.

Təfərrüatlara varmadan deyək ki, bu xəbəri eşidən digər qəbilələr Geva şəhərinin sakinlərinin bu rəzalətli hərəkətinə görə, Binyamin qəbiləsindən olan oğlanlara heç vaxt qız verməyəcəklərinə and içdilər. Hətta bu məsələ qəbilələr arasında müharibəyə səbəb oldu. Bu müharibə uzun və qanlı oldu. Başlanğıcda Binyamin döyüşçüləri üstün gəldi, lakin sonradan digər qəbilələrin birgə hücumu nəticəsində Binyamin qəbiləsi demək olar ki, məhv edildi – sağ qalan cəmi 600 kişi idi. Onlar üçün artıq kifayət qədər gəlin yox idi, bu isə qəbilənin tamamilə yox olması demək idi.

Və o zaman Binyamin qəbiləsini xilas etmək üçün bir yol tapıldı: Av ayının 15-də – üzüm yığım bayramı günü (üzüm – İsrail Torpağının yeddi müqəddəs meyvəsindən biridir), Şilo ətrafında, həmin dövrdə Müqəddəs Məbədin yerləşdiyi yerdə, müxtəlif qəbilələrdən olan gənc oğlanlar və qızlar bir araya gəlməli, oğlanlar orada özlərinə gəlin tapmalı və onları “qaçırmalı” idilər. “Qaçırmalı” sözünün məğzi ondadır ki, qızlarını Binyamin qəbiləsinin oğlanlarına verməməyə and içmiş qəbilələr bu qadağanı pozmadan bu evliliyə icazə vermək istəyirdilər.

Beləliklə, Av ayının 15-i (T[ט] və U[ו] yəhudi əlifbasında 15 ədədinin hərf qarşılığıdır, buradan da – Tu be Av adı yaranır) Sevgi Günü – xalqın birliyi və barışıq günü oldu. Bu hadisə nəticəsində Binyamin qəbiləsi xilas edildi və 15 Av günü minilliklər boyu davam edən ənənəyə çevrildi – Sevgi Günü!

Bu günlərdə, xüsusən də son illərdə, Av ayının 15-i yalnız dindarlar arasında deyil, İsrail cəmiyyətinin digər təbəqələri tərəfindən də qeyd olunur. Bayram tədbirləri təşkil olunur, oğlan və qızlar arasında tanışlıqlar baş tutur. İki minillik ənənə davam edir!

Hazırladı: Yakov Yovnoviç

“Bein ha-Metsarim” (“İki sıxıntı arasında”) dövrünün sonunda, toyların və digər bayram tədbirlərinin keçirilmədiyi, bir sıra məhdudiyyətlərin tətbiq edildiyi (saç və dırnaq kəsilməz, yeni işlərə başlanmaz, yeni evə köçülməz və s.) 9 Av matəm günündən sonra, sevinc dövrü başlayır. Bu dövrün zirvəsi isə Av ayının 15-i – 2025-ci ildə 9 avqusta (8 avqust cümə axşamından cümə gününə keçən axşamdan başlayaraq) təsadüf edir. Bu gün “Sevgi Günü” adlanır.

Bu ad haradan qaynaqlanır? Yəhudi xalqı peyğəmbər Musa tərəfindən Kənan torpağına göndərilən 12 qəbilə nümayəndəsinin 10-dan “bu torpağa daxil ola bilməyəcəyik” deyə bildirməsi ilə bu torpağa inamını itirmişdi. Bu inamsızlığa görə, həmin 10 qəbilənin nümayəndələrinə və yetkinlik yaşına çatmış nəsillərinə səhrada ölmək hökmü verilmişdi. Növbəti 38 il ərzində hər 9 Av tarixində bu 10 qəbilədən müəyyən sayda insanlar ölürdü. Lakin səhrada keçən 40-cı ildə 9 Av günü heç kim ölmədi. Xalq əvvəlcə bunun hələ 9 Av olmadığını düşündü (çünki o zaman ayın başlanğıcı iki şahidin Ayın doğmasını görməsi ilə müəyyən edilirdi). Lakin göydə Ayın tamamilə dolması (bu isə Av ayının 15-i demək idi) onların səhv etmədiyini sübut etdi.

Beləliklə, Av ayının 15-i – daha əvvəl göndərilmiş casusların inamsızlıq günahının bağışlandığı gün oldu.

Sevgi Gününün başqa bir məqamı da var: İsrail torpağının 12 qəbilə tərəfindən fəthindən sonra bu torpaq onların arasında bölüşdürüldü (2,5 qəbilə İordan çayının o tayında qalsa da, fəthdə digərləri ilə birlikdə iştirak etmişdi). Hər qəbilənin həyatı öz ərazisinin hüdudları ilə məhdudlaşmışdı. Bu hadisələr TƏNAX-ın “Peyğəmbərlər” adlanan hissəsinin ilk üç kitabında ətraflı təsvir olunur.

“Qiyamçılar” kitabının sonuncu fəslində bir Levi qəbiləsindən olan kişinin başına gələn hadisədən bəhs olunur. Onun kənizi (heç biri adla göstərilmir; qadının rəsmi arvad olmaması səbəbindən o, kəniz adlandırılır) ondan qaçmışdı və kişi onun ailəsini razı salaraq geri qaytarmaq üçün yola çıxmışdı. Onlar geri qayıdarkən, Binyamin qəbiləsinə aid olan Geva adlı şəhərcikdə bir qocanın evində gecələdilər. Lakin şəhər sakinləri əxlaqsız çıxıb, gəlməni onlara təhvil verməyi tələb etdilər – kişi ilə qeyri-təbii əlaqə qurmaq üçün. Ev sahibi buna razı olmadı, onlar isə kənizə təcavüz edib onu vəhşicəsinə öldürdülər.

Təfərrüatlara varmadan deyək ki, bu xəbəri eşidən digər qəbilələr Geva şəhərinin sakinlərinin bu rəzalətli hərəkətinə görə, Binyamin qəbiləsindən olan oğlanlara heç vaxt qız verməyəcəklərinə and içdilər. Hətta bu məsələ qəbilələr arasında müharibəyə səbəb oldu. Bu müharibə uzun və qanlı oldu. Başlanğıcda Binyamin döyüşçüləri üstün gəldi, lakin sonradan digər qəbilələrin birgə hücumu nəticəsində Binyamin qəbiləsi demək olar ki, məhv edildi – sağ qalan cəmi 600 kişi idi. Onlar üçün artıq kifayət qədər gəlin yox idi, bu isə qəbilənin tamamilə yox olması demək idi.

Və o zaman Binyamin qəbiləsini xilas etmək üçün bir yol tapıldı: Av ayının 15-də – üzüm yığım bayramı günü (üzüm – İsrail Torpağının yeddi müqəddəs meyvəsindən biridir), Şilo ətrafında, həmin dövrdə Müqəddəs Məbədin yerləşdiyi yerdə, müxtəlif qəbilələrdən olan gənc oğlanlar və qızlar bir araya gəlməli, oğlanlar orada özlərinə gəlin tapmalı və onları “qaçırmalı” idilər. “Qaçırmalı” sözünün məğzi ondadır ki, qızlarını Binyamin qəbiləsinin oğlanlarına verməməyə and içmiş qəbilələr bu qadağanı pozmadan bu evliliyə icazə vermək istəyirdilər.

Beləliklə, Av ayının 15-i (T[ט] və U[ו] yəhudi əlifbasında 15 ədədinin hərf qarşılığıdır, buradan da – Tu be Av adı yaranır) Sevgi Günü – xalqın birliyi və barışıq günü oldu. Bu hadisə nəticəsində Binyamin qəbiləsi xilas edildi və 15 Av günü minilliklər boyu davam edən ənənəyə çevrildi – Sevgi Günü!

Bu günlərdə, xüsusən də son illərdə, Av ayının 15-i yalnız dindarlar arasında deyil, İsrail cəmiyyətinin digər təbəqələri tərəfindən də qeyd olunur. Bayram tədbirləri təşkil olunur, oğlan və qızlar arasında tanışlıqlar baş tutur. İki minillik ənənə davam edir!

Hazırladı: Yakov Yovnoviç

Yəhudi icmaları işlərin həyata keçirilməsinə icazə verdikləri və qiymətsiz dəstək göstərdikləri üçün dövlət qurumlarına dərin minnətdarlıqlarını bildirirlər. Qəbiristanlığın böyük ərazəsini nəzərə alaraq təmizlik işləri gələcəkdə də davam etdiriləcək.

Yəhudi icmaları işlərin həyata keçirilməsinə icazə verdikləri və qiymətsiz dəstək göstərdikləri üçün dövlət qurumlarına dərin minnətdarlıqlarını bildirirlər. Qəbiristanlığın böyük ərazəsini nəzərə alaraq təmizlik işləri gələcəkdə də davam etdiriləcək.

Yəhudi icmaları işlərin həyata keçirilməsinə icazə verdikləri və qiymətsiz dəstək göstərdikləri üçün dövlət qurumlarına dərin minnətdarlıqlarını bildirirlər. Qəbiristanlığın böyük ərazəsini nəzərə alaraq təmizlik işləri gələcəkdə də davam etdiriləcək.

Seçkilərdə yalnız bir namizəd olduğuna görə, Seçki Qaydalarının 20-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan üzrə Okrug Seçki Komitəsi (AEC) Avropa Yəhudilərinin Bakı Dini İcmasının siyahısı üzrə aşağıdakı şəxsləri Ümumdünya Sionist Konqresinə seçilmiş elan edir:

– əsas namizəd: Brenneysen Yevgeni Anatolyeviç;

– namizədin müavinləri: Muşayilov Boris Yuryeviç və Şarovski Aleksandr Yakovleviç.

Seçkilərin nəticələri ilə bağlı apellyasiya vermək istəyənlər 21 gün ərzində office@ashkenazijews.az elektron poçt ünvanına müraciət edə bilərlər.

AEC Azerbaijan WZO

Seçkilərdə yalnız bir namizəd olduğuna görə, Seçki Qaydalarının 20-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan üzrə Okrug Seçki Komitəsi (AEC) Avropa Yəhudilərinin Bakı Dini İcmasının siyahısı üzrə aşağıdakı şəxsləri Ümumdünya Sionist Konqresinə seçilmiş elan edir:

– əsas namizəd: Brenneysen Yevgeni Anatolyeviç;

– namizədin müavinləri: Muşayilov Boris Yuryeviç və Şarovski Aleksandr Yakovleviç.

Seçkilərin nəticələri ilə bağlı apellyasiya vermək istəyənlər 21 gün ərzində office@ashkenazijews.az elektron poçt ünvanına müraciət edə bilərlər.

AEC Azerbaijan WZO

Bu gün, 13 iyul 2025-ci il tarixində, gün çıxandan axşam qaranlığı çökənədək yəhudi ənənəsinə görə 17 Tammuz orucu tutulur. Bu oruc, Tammuz ayının 17-dən Av ayının 9-na qədər davam edən üç həftəlik dövrü – "beyn ha-meçarim" ("dar keçidlər arası") adlanan mərhələni açır.

Bu dövr yəhudi təqviminin ən kədərli mərhələsidir. Məhz bu üç həftə ərzində yəhudi xalqının həyatında baş vermiş bir çox faciəli hadisələr, onun taleyinə ağır təsirlər göstərmişdir. Yəhudilərin Misirdən çıxışından (İsraildən çıxış ili 2448) sonra həmin gün, yəni 17 Tammuz tarixində, yeni formalaşmış yəhudi xalqı Musa peyğəmbərin Sina dağından qayıdışını gözləmədən "qızıl buzov" düzəltmişdi.

Elə həmin gün, çıxışdan bir il sonra, Musa peyğəmbər tərəfindən Vəd edilmiş Torpağı araşdırmaq üçün göndərilmiş qəbilə başçıları – casuslar geri qayıtdılar və ora daxil olmaqdan qorxduqlarını bildirdilər. Bu hərəkətə görə bütün yəhudi xalqı cəzalandırıldı və 40 il ərzində Səhrada dolaşmağa məhkum edildi. Casusların nəsli (qorxmayan iki qəbilə istisna olmaqla) Vəd edilmiş Torpağa çata bilmədi və Səhrada həyatını başa vurdu.

Birinci Mə'bədin dağıdılmasından əvvəlki dövrdə (e.ə. 586-cı il) məhz bu gün Mə'bədin divarları yarıldı, daha sonra isə Mə'bəd dağıdıldı. E.ə. 70-ci ildə İkinci Mə'bəd də dağıdıldı. Eyni zamanda, e.ə. 132-ci ildə imperator Adrian Yerusəlimin yer üzündən silinməsi əmrini verdi. 1290-cı ildə yəhudilər İngiltərədən, 1492-ci ildə isə İspaniyadan qovuldular. Bütün bu hadisələr məhz "dar keçidlər arası" adlanan bu üç həftəlik dövr ərzində baş vermişdir.

Yəhudi ənənəsində 17 Tammuz orucundan əlavə, digər oruclar da mövcuddur: Av ayının 9-da (bu dövrü tamamlayan oruc), Tişrei ayının 3-də (Gedaliya orucu), Yom Kipur orucu, Tevet ayının 10-da oruc və Purim bayramından öncəki Ester orucu. Av ayının 9-da tutulan oruc və Yom Kipur orucu 25 saat davam edir – gün batımından ertəsi gün göydə üç ulduz görünənə qədər. Digər oruclar isə yalnız günün bir hissəsini əhatə edir – gün çıxandan göydə üç ulduz görünənə qədər.

Bundan başqa, məsələn, Pesax bayramından əvvəl ilk doğulanlar üçün oruc da var, lakin bu, yalnız ilk doğulanlara aiddir. Yom Kipurdan başqa bütün orucların ümumi xüsusiyyəti budur ki, bu günlərdə qeyd olunan faciələr əsasən yəhudi xalqının öz davranışları ilə bağlıdır. Axı, məhz daxili qarşıdurmalar və bir-birini anlamamaq bir çox faciələrin səbəbi olmuşdur və bu faciələr saysız-hesabsız bəlalara yol açmışdır.

Yəhudi xalqını bürüyən bəlaların səbəbi – bütpərəstlik, əxlaqsızlıq, qan tökülməsi, yaxın adama qarşı səbəbsiz nifrət – bu mənfi xüsusiyyətlər yəhudi xalqını bu günlərdə izləyir və təəssüf ki, hələ də aradan qaldırılmayıb. İsrail xalqı bir neçə dəfə İsrail torpağından sürgün edilmişdir və bu, xalqı ayıltmaq üçün bir dərs olmuşdur. İlk (Babil) sürgün zamanı oruc günləri qorunub saxlanılmışdı, lakin sürgündən qayıdandan sonra İkinci Mə'bəd dövründə Birinci Mə'bədin dağıdılması ilə bağlı oruclar tutulmurdu və bu günlər "şənlik və sevinc günləri, yaxşı bayramlar" adlandırılmışdı – bunu Zaxariya peyğəmbər deyirdi.

Lakin daha sonra yenidən insanlar arasındakı münasibətlər, qarşılıqlı nifrət İkinci Mə'bədin dağıdılmasına və yəhudi xalqının demək olar ki, iki minillik sürgünə düşməsinə səbəb oldu. Oruc məqsəd deyil – bu, xalqın daxilindəki xəstəliyi xatırlatmaq üçündür. Təəssüf ki, bu xəstəlik bu gün də sağalmayıb. Odur ki, 17 Tammuz orucu da daxil olmaqla oruc günləri öz günahlarını dərk etmək və onları düzəltmək üçün bir imkandır.

Hazırladı: Yakov İovnoviç

Bu gün, 13 iyul 2025-ci il tarixində, gün çıxandan axşam qaranlığı çökənədək yəhudi ənənəsinə görə 17 Tammuz orucu tutulur. Bu oruc, Tammuz ayının 17-dən Av ayının 9-na qədər davam edən üç həftəlik dövrü – "beyn ha-meçarim" ("dar keçidlər arası") adlanan mərhələni açır.

Bu dövr yəhudi təqviminin ən kədərli mərhələsidir. Məhz bu üç həftə ərzində yəhudi xalqının həyatında baş vermiş bir çox faciəli hadisələr, onun taleyinə ağır təsirlər göstərmişdir. Yəhudilərin Misirdən çıxışından (İsraildən çıxış ili 2448) sonra həmin gün, yəni 17 Tammuz tarixində, yeni formalaşmış yəhudi xalqı Musa peyğəmbərin Sina dağından qayıdışını gözləmədən "qızıl buzov" düzəltmişdi.

Elə həmin gün, çıxışdan bir il sonra, Musa peyğəmbər tərəfindən Vəd edilmiş Torpağı araşdırmaq üçün göndərilmiş qəbilə başçıları – casuslar geri qayıtdılar və ora daxil olmaqdan qorxduqlarını bildirdilər. Bu hərəkətə görə bütün yəhudi xalqı cəzalandırıldı və 40 il ərzində Səhrada dolaşmağa məhkum edildi. Casusların nəsli (qorxmayan iki qəbilə istisna olmaqla) Vəd edilmiş Torpağa çata bilmədi və Səhrada həyatını başa vurdu.

Birinci Mə'bədin dağıdılmasından əvvəlki dövrdə (e.ə. 586-cı il) məhz bu gün Mə'bədin divarları yarıldı, daha sonra isə Mə'bəd dağıdıldı. E.ə. 70-ci ildə İkinci Mə'bəd də dağıdıldı. Eyni zamanda, e.ə. 132-ci ildə imperator Adrian Yerusəlimin yer üzündən silinməsi əmrini verdi. 1290-cı ildə yəhudilər İngiltərədən, 1492-ci ildə isə İspaniyadan qovuldular. Bütün bu hadisələr məhz "dar keçidlər arası" adlanan bu üç həftəlik dövr ərzində baş vermişdir.

Yəhudi ənənəsində 17 Tammuz orucundan əlavə, digər oruclar da mövcuddur: Av ayının 9-da (bu dövrü tamamlayan oruc), Tişrei ayının 3-də (Gedaliya orucu), Yom Kipur orucu, Tevet ayının 10-da oruc və Purim bayramından öncəki Ester orucu. Av ayının 9-da tutulan oruc və Yom Kipur orucu 25 saat davam edir – gün batımından ertəsi gün göydə üç ulduz görünənə qədər. Digər oruclar isə yalnız günün bir hissəsini əhatə edir – gün çıxandan göydə üç ulduz görünənə qədər.

Bundan başqa, məsələn, Pesax bayramından əvvəl ilk doğulanlar üçün oruc da var, lakin bu, yalnız ilk doğulanlara aiddir. Yom Kipurdan başqa bütün orucların ümumi xüsusiyyəti budur ki, bu günlərdə qeyd olunan faciələr əsasən yəhudi xalqının öz davranışları ilə bağlıdır. Axı, məhz daxili qarşıdurmalar və bir-birini anlamamaq bir çox faciələrin səbəbi olmuşdur və bu faciələr saysız-hesabsız bəlalara yol açmışdır.

Yəhudi xalqını bürüyən bəlaların səbəbi – bütpərəstlik, əxlaqsızlıq, qan tökülməsi, yaxın adama qarşı səbəbsiz nifrət – bu mənfi xüsusiyyətlər yəhudi xalqını bu günlərdə izləyir və təəssüf ki, hələ də aradan qaldırılmayıb. İsrail xalqı bir neçə dəfə İsrail torpağından sürgün edilmişdir və bu, xalqı ayıltmaq üçün bir dərs olmuşdur. İlk (Babil) sürgün zamanı oruc günləri qorunub saxlanılmışdı, lakin sürgündən qayıdandan sonra İkinci Mə'bəd dövründə Birinci Mə'bədin dağıdılması ilə bağlı oruclar tutulmurdu və bu günlər "şənlik və sevinc günləri, yaxşı bayramlar" adlandırılmışdı – bunu Zaxariya peyğəmbər deyirdi.

Lakin daha sonra yenidən insanlar arasındakı münasibətlər, qarşılıqlı nifrət İkinci Mə'bədin dağıdılmasına və yəhudi xalqının demək olar ki, iki minillik sürgünə düşməsinə səbəb oldu. Oruc məqsəd deyil – bu, xalqın daxilindəki xəstəliyi xatırlatmaq üçündür. Təəssüf ki, bu xəstəlik bu gün də sağalmayıb. Odur ki, 17 Tammuz orucu da daxil olmaqla oruc günləri öz günahlarını dərk etmək və onları düzəltmək üçün bir imkandır.

Hazırladı: Yakov İovnoviç

Bu gün, 13 iyul 2025-ci il tarixində, gün çıxandan axşam qaranlığı çökənədək yəhudi ənənəsinə görə 17 Tammuz orucu tutulur. Bu oruc, Tammuz ayının 17-dən Av ayının 9-na qədər davam edən üç həftəlik dövrü – "beyn ha-meçarim" ("dar keçidlər arası") adlanan mərhələni açır.

Bu dövr yəhudi təqviminin ən kədərli mərhələsidir. Məhz bu üç həftə ərzində yəhudi xalqının həyatında baş vermiş bir çox faciəli hadisələr, onun taleyinə ağır təsirlər göstərmişdir. Yəhudilərin Misirdən çıxışından (İsraildən çıxış ili 2448) sonra həmin gün, yəni 17 Tammuz tarixində, yeni formalaşmış yəhudi xalqı Musa peyğəmbərin Sina dağından qayıdışını gözləmədən "qızıl buzov" düzəltmişdi.

Elə həmin gün, çıxışdan bir il sonra, Musa peyğəmbər tərəfindən Vəd edilmiş Torpağı araşdırmaq üçün göndərilmiş qəbilə başçıları – casuslar geri qayıtdılar və ora daxil olmaqdan qorxduqlarını bildirdilər. Bu hərəkətə görə bütün yəhudi xalqı cəzalandırıldı və 40 il ərzində Səhrada dolaşmağa məhkum edildi. Casusların nəsli (qorxmayan iki qəbilə istisna olmaqla) Vəd edilmiş Torpağa çata bilmədi və Səhrada həyatını başa vurdu.

Birinci Mə'bədin dağıdılmasından əvvəlki dövrdə (e.ə. 586-cı il) məhz bu gün Mə'bədin divarları yarıldı, daha sonra isə Mə'bəd dağıdıldı. E.ə. 70-ci ildə İkinci Mə'bəd də dağıdıldı. Eyni zamanda, e.ə. 132-ci ildə imperator Adrian Yerusəlimin yer üzündən silinməsi əmrini verdi. 1290-cı ildə yəhudilər İngiltərədən, 1492-ci ildə isə İspaniyadan qovuldular. Bütün bu hadisələr məhz "dar keçidlər arası" adlanan bu üç həftəlik dövr ərzində baş vermişdir.

Yəhudi ənənəsində 17 Tammuz orucundan əlavə, digər oruclar da mövcuddur: Av ayının 9-da (bu dövrü tamamlayan oruc), Tişrei ayının 3-də (Gedaliya orucu), Yom Kipur orucu, Tevet ayının 10-da oruc və Purim bayramından öncəki Ester orucu. Av ayının 9-da tutulan oruc və Yom Kipur orucu 25 saat davam edir – gün batımından ertəsi gün göydə üç ulduz görünənə qədər. Digər oruclar isə yalnız günün bir hissəsini əhatə edir – gün çıxandan göydə üç ulduz görünənə qədər.

Bundan başqa, məsələn, Pesax bayramından əvvəl ilk doğulanlar üçün oruc da var, lakin bu, yalnız ilk doğulanlara aiddir. Yom Kipurdan başqa bütün orucların ümumi xüsusiyyəti budur ki, bu günlərdə qeyd olunan faciələr əsasən yəhudi xalqının öz davranışları ilə bağlıdır. Axı, məhz daxili qarşıdurmalar və bir-birini anlamamaq bir çox faciələrin səbəbi olmuşdur və bu faciələr saysız-hesabsız bəlalara yol açmışdır.

Yəhudi xalqını bürüyən bəlaların səbəbi – bütpərəstlik, əxlaqsızlıq, qan tökülməsi, yaxın adama qarşı səbəbsiz nifrət – bu mənfi xüsusiyyətlər yəhudi xalqını bu günlərdə izləyir və təəssüf ki, hələ də aradan qaldırılmayıb. İsrail xalqı bir neçə dəfə İsrail torpağından sürgün edilmişdir və bu, xalqı ayıltmaq üçün bir dərs olmuşdur. İlk (Babil) sürgün zamanı oruc günləri qorunub saxlanılmışdı, lakin sürgündən qayıdandan sonra İkinci Mə'bəd dövründə Birinci Mə'bədin dağıdılması ilə bağlı oruclar tutulmurdu və bu günlər "şənlik və sevinc günləri, yaxşı bayramlar" adlandırılmışdı – bunu Zaxariya peyğəmbər deyirdi.

Lakin daha sonra yenidən insanlar arasındakı münasibətlər, qarşılıqlı nifrət İkinci Mə'bədin dağıdılmasına və yəhudi xalqının demək olar ki, iki minillik sürgünə düşməsinə səbəb oldu. Oruc məqsəd deyil – bu, xalqın daxilindəki xəstəliyi xatırlatmaq üçündür. Təəssüf ki, bu xəstəlik bu gün də sağalmayıb. Odur ki, 17 Tammuz orucu da daxil olmaqla oruc günləri öz günahlarını dərk etmək və onları düzəltmək üçün bir imkandır.

Hazırladı: Yakov İovnoviç

Namizəd olmaq istəyənlər ən azı 50 seçici imzası ilə dəstəklənən namizədlər siyahısını 24 iyun 2025-ci il tarixinədək Dairə Seçki Komitesinə (AEK - Federal Şura) təqdim etməlidirlər.

Namizədlərin irəli sürülməsi, seçkilərə namizədlərin qeydə alınması və seçkilərdə səsvermə qaydası ilə Federasiya Şurasında tanış olmaq olar.

AEK Azerbaijan

Namizəd olmaq istəyənlər ən azı 50 seçici imzası ilə dəstəklənən namizədlər siyahısını 24 iyun 2025-ci il tarixinədək Dairə Seçki Komitesinə (AEK - Federal Şura) təqdim etməlidirlər.

Namizədlərin irəli sürülməsi, seçkilərə namizədlərin qeydə alınması və seçkilərdə səsvermə qaydası ilə Federasiya Şurasında tanış olmaq olar.

AEK Azerbaijan

“Sən Şavuot bayramını, buğdanın biçilməsinin ilk məhsul bayramını qeyd et”. (Şmot, 33) Bu bayramın dörd adı var: Şavuot, Bikurim Bayramı, Atseret və Tövratın Verilməsi Bayramı.

Şavuot adının mənşəyi Pesax bayramından sonra sayılan yeddi həftədən (şavuot) gəlir. Bu yeddi həftə Sivan ayının 6-sından əvvəl başa çatır və beləliklə, bu gün Pesaxdan sonra əllinci gün olur. Başqa bir izah “şavuot” (həftələr) sözünün “şvuot” (andlar) sözü ilə səsləşməsinə əsaslanır, çünki bu gün iki andla bağlıdır:

1. İsrail xalqının Sînay dağının ətəyində Tövratı qəbul edərkən verdiyi and: Naase vənişma! – “Tövratın göstərişlərini yerinə yetirəcəyik və onun əmrlərinin mənasını dərk edərək öyrənəcəyik!”
2. Uca Allahın andı: Seçdiyi İsrail xalqını heç vaxt başqa xalqla əvəz etməyəcək.

Bikurim Bayramı (“ilk məhsullar bayramı”) adlandırılmasının səbəbi yəhudilərin Məbədə gələrkən “öz torpaqlarının ilk məhsullarını” gətirmələridir. Bu, onlara bu torpağı verən və onun meyvələri ilə bəsləyən Uca Allaha şükran ifadəsi idi. Bikurim yalnız İsrail Torpağını məşhur edən yeddi növ meyvədən gətirilirdi: buğda, arpa, üzüm, əncir, nar, zeytun və xurma. Bikurim gətirmə mərasimi çox təntənəli keçirilirdi və böyük izdihamla müşayiət olunurdu. İerusalimin sənətkarları bikurim daşıyan yürüş keçərkən işlərini dayandırır və qarşılarına çıxırdılar. Məbədin həyətinə daxil olan həccilər bikurimi kohenlərə təqdim edir, bu əmr və İsrail xalqının vəd edilmiş torpağa sahib olana qədər keçirdiyi hadisələr haqqında Tövratdan bir parçanı oxuyurdular. Bu oxu belə bir bəyanatla yekunlaşırdı: “İndi budur, Sən, ya Rəbb, mənə verdiyin torpağın ilk məhsullarını gətirdim!”

Talmudda Şavuot adətən Atseret adlanır. Bu ad Şavuotun Pesax bayramının tamamlanması – onun yeddi həftə sonra gələn səkkizinci günü olması fikrini əks etdirir (eyni şəkildə Şmini-Atseret Sukkot bayramını tamamlayır).

Dördüncü ad, Tövratın Verilməsi Bayramı, eyni ideya ilə bağlıdır və Misirdən çıxışın (Pesaxda qeyd etdiyimiz) öz-özlüyündə məqsəd olmadığını, yalnız Tövratın qəbuluna hazırlıq olduğunu vurğulayır. Bu günün dualarında biz bu günü daim belə adlandırırıq: “…bu Şavuot bayramı, Tövratımızın verildiyi vaxt”. Lakin niyə Tövratın verilməsi günü, alınması günü deyil? Çünki Tövratın verilməsi müəyyən bir gündə baş vermişdir, Tövratın alınması isə daim, hər gün baş verir… Talmudda Tövratın verilməsinin Sivanın 6-sında, yoxsa 7-sində olduğu haqqında müzakirə aparılır. Halaxa bu məsələni Sivanın 6-sı lehinə həll edir və biz bu günü Tövratın bizə verilməsi kimi qeyd edirik.

Şavuot bayramının duaları və Kiduşu digər həcc bayramlarının (reqalim) dualarından və Kiduşundan fərqlənmir, baxmayaraq ki, əlbəttə, biz onlarda “Şavuot bayramı günü, Tövratımızın verildiyi vaxt” ifadəsini qeyd edirik. Musaf duasındakı qurbanlar, bu günün qurbanları və yeni məhsulun taxılından çörək qurbanı xatırlanır və belə deyilir: “Və ilk meyvələr günündə”. Digər bayramlarda olduğu kimi, Şavuotda da Hallel tam, kəsintisiz oxunur.

Digər həcc bayramlarında olduğu kimi, Şavuotda axşam Kiduşu zamanı Şehexeyanu bərəkəsini deyirik. Evin xanımı bu bərəkəni bayram şamlarını yandırmazdan əvvəl, onları xeyir-dua verərkən deyir. Şavuotda iki ziyafət təşkil etmək, bu zaman ət yemək və şərab içmək əmri var – bu, digər bayramlarda da belədir.

Şavuot ərəfəsində həcc bayramı qarşısında hər yəhudinin təmizlənməsi üçün mikvədə təmizlənmə çimmək adətdir. Səhər bayramda yenidən mikvəyə girmək adəti də var ki, bu, İsrailin Tövratı tam təmizlik vəziyyətində qəbul etməzdən əvvəl keçirdiyi “ayrılma günləri”ndəki təmizlənmənin xatirəsinədir.

Bütün digər bayramların ərəfəsində axşam Arvit (Maariv) duasını adətən bir qədər tez başa vurmaq adət olsa da, Şavuot ərəfəsində ulduzlar səmada görünənə qədər dua edirik. Səbəb Tövratda Omer günlərinin sayılması haqqında deyilir: “Yeddi həftə, tam olmalıdırlar” (Vayikra, 23:15). Bu o deməkdir ki, biz bayram gününün müqəddəsliyini “əvvəlcədən” qəbul edə bilmərik, yəni əvvəlki gün tam başa çatmamışdan əvvəl, çünki o, sayın yalnız qırx doqquzuncu günüdür və bu halda yeddi həftə natamam olacaq.

Eynilə, Şavuotda Kiduşu bayram gecəsi tam başladığına əmin olana qədər təşkil etmirik.

Şavuotda evləri və sinaqoqları yarpaqlar və ya otlarla bəzəmək adətdir. Tövrat svitoklarını güllərlə bəzəmək ənənəsi də mövcuddur. Şavuot üçün yarpaq və ya otları əvvəlcədən hazırlamayan şəxs bu məqsədlə xüsusi nəzərdə tutulmayan, hətta bayramdan əvvəl kəsilmiş və ya yığılmış yarpaq və otlardan istifadə edə bilməz. Lakin əgər o, bu məqsədlə yarpaq və ya ot hazırlayıb, amma bayram başlamazdan əvvəl onları yerləşdirməyi və ya asmağı unutubsa, bunu bayramda edə bilər.

Əgər bayram bazar gününə düşərsə, cümə günü hazırlanmış otları belə şənbə günü yerləşdirmək və ya asmaq qadağandır, çünki şənbə günü bayrama hazırlaşmaq qadağandır.

Sinaqoqlarda səhnənin ətrafına ağaclar qoymaq adətdir ki, bu, Şavuotda Uca Allahın meyvə ağaclarının taleyini müəyyənləşdirdiyini xatırladır və onların üçün dua etmək lazımdır. Vilnüs Gaonu bir çox icmada bu adəti qadağan etmişdi, çünki bu gün digər xalqlar da öz bayramlarında ağac qoyma adətini tətbiq ediblər.

Şavuotun bayram gecəsində oyaq qalmaq, Tövratı öyrənmək və namaz kitablarında gətirilən Tikun leyl Şavuot oxumaq adətdir.

Ari-nin Şulxan Aruxunda belə deyilir: “Bil ki, bu gecə ümumiyyətlə yatmayan və Tövratla məşğul olan şəxs ilin qalan gecələrində rahat yata biləcək və onun başına heç nə gəlməyəcək”.

Səhər namazı və Tövrat oxunması zamanı, xüsusilə Musaf duası zamanı yuxuya getməmək üçün hər cür diqqətli olmaq lazımdır. Çünki məhz bu duada Omer sayının tamamlanması yeni məhsulun taxılından çörək qurbanının təqdim edilməsi ilə başa çatırdı, Tövratda deyildiyi kimi: “Və özünüzə sayın… Və yeni çörək qurbanı gətirin”. Bu tamamlanma olmadan əmr yerinə yetirilmiş sayılmaz.

Bütün gecəni oyaq qaldıqdan sonra səhər əlləri yumaq (netilat yadayim) mərasimi yerinə yetirilir, lakin müvafiq bərəkə (və digər səhər bərəkələri) deyilmir. Biz bu bərəkələri o gecə yatmış və onları deməyə borclu olan şəxsdən eşidirik. Onun bərəkələri deməsi ilə, “amin” cavabı verərək, biz də öz borcumuzu yerinə yetiririk.

“Sən Şavuot bayramını, buğdanın biçilməsinin ilk məhsul bayramını qeyd et”. (Şmot, 33) Bu bayramın dörd adı var: Şavuot, Bikurim Bayramı, Atseret və Tövratın Verilməsi Bayramı.

Şavuot adının mənşəyi Pesax bayramından sonra sayılan yeddi həftədən (şavuot) gəlir. Bu yeddi həftə Sivan ayının 6-sından əvvəl başa çatır və beləliklə, bu gün Pesaxdan sonra əllinci gün olur. Başqa bir izah “şavuot” (həftələr) sözünün “şvuot” (andlar) sözü ilə səsləşməsinə əsaslanır, çünki bu gün iki andla bağlıdır:

1. İsrail xalqının Sînay dağının ətəyində Tövratı qəbul edərkən verdiyi and: Naase vənişma! – “Tövratın göstərişlərini yerinə yetirəcəyik və onun əmrlərinin mənasını dərk edərək öyrənəcəyik!”
2. Uca Allahın andı: Seçdiyi İsrail xalqını heç vaxt başqa xalqla əvəz etməyəcək.

Bikurim Bayramı (“ilk məhsullar bayramı”) adlandırılmasının səbəbi yəhudilərin Məbədə gələrkən “öz torpaqlarının ilk məhsullarını” gətirmələridir. Bu, onlara bu torpağı verən və onun meyvələri ilə bəsləyən Uca Allaha şükran ifadəsi idi. Bikurim yalnız İsrail Torpağını məşhur edən yeddi növ meyvədən gətirilirdi: buğda, arpa, üzüm, əncir, nar, zeytun və xurma. Bikurim gətirmə mərasimi çox təntənəli keçirilirdi və böyük izdihamla müşayiət olunurdu. İerusalimin sənətkarları bikurim daşıyan yürüş keçərkən işlərini dayandırır və qarşılarına çıxırdılar. Məbədin həyətinə daxil olan həccilər bikurimi kohenlərə təqdim edir, bu əmr və İsrail xalqının vəd edilmiş torpağa sahib olana qədər keçirdiyi hadisələr haqqında Tövratdan bir parçanı oxuyurdular. Bu oxu belə bir bəyanatla yekunlaşırdı: “İndi budur, Sən, ya Rəbb, mənə verdiyin torpağın ilk məhsullarını gətirdim!”

Talmudda Şavuot adətən Atseret adlanır. Bu ad Şavuotun Pesax bayramının tamamlanması – onun yeddi həftə sonra gələn səkkizinci günü olması fikrini əks etdirir (eyni şəkildə Şmini-Atseret Sukkot bayramını tamamlayır).

Dördüncü ad, Tövratın Verilməsi Bayramı, eyni ideya ilə bağlıdır və Misirdən çıxışın (Pesaxda qeyd etdiyimiz) öz-özlüyündə məqsəd olmadığını, yalnız Tövratın qəbuluna hazırlıq olduğunu vurğulayır. Bu günün dualarında biz bu günü daim belə adlandırırıq: “…bu Şavuot bayramı, Tövratımızın verildiyi vaxt”. Lakin niyə Tövratın verilməsi günü, alınması günü deyil? Çünki Tövratın verilməsi müəyyən bir gündə baş vermişdir, Tövratın alınması isə daim, hər gün baş verir… Talmudda Tövratın verilməsinin Sivanın 6-sında, yoxsa 7-sində olduğu haqqında müzakirə aparılır. Halaxa bu məsələni Sivanın 6-sı lehinə həll edir və biz bu günü Tövratın bizə verilməsi kimi qeyd edirik.

Şavuot bayramının duaları və Kiduşu digər həcc bayramlarının (reqalim) dualarından və Kiduşundan fərqlənmir, baxmayaraq ki, əlbəttə, biz onlarda “Şavuot bayramı günü, Tövratımızın verildiyi vaxt” ifadəsini qeyd edirik. Musaf duasındakı qurbanlar, bu günün qurbanları və yeni məhsulun taxılından çörək qurbanı xatırlanır və belə deyilir: “Və ilk meyvələr günündə”. Digər bayramlarda olduğu kimi, Şavuotda da Hallel tam, kəsintisiz oxunur.

Digər həcc bayramlarında olduğu kimi, Şavuotda axşam Kiduşu zamanı Şehexeyanu bərəkəsini deyirik. Evin xanımı bu bərəkəni bayram şamlarını yandırmazdan əvvəl, onları xeyir-dua verərkən deyir. Şavuotda iki ziyafət təşkil etmək, bu zaman ət yemək və şərab içmək əmri var – bu, digər bayramlarda da belədir.

Şavuot ərəfəsində həcc bayramı qarşısında hər yəhudinin təmizlənməsi üçün mikvədə təmizlənmə çimmək adətdir. Səhər bayramda yenidən mikvəyə girmək adəti də var ki, bu, İsrailin Tövratı tam təmizlik vəziyyətində qəbul etməzdən əvvəl keçirdiyi “ayrılma günləri”ndəki təmizlənmənin xatirəsinədir.

Bütün digər bayramların ərəfəsində axşam Arvit (Maariv) duasını adətən bir qədər tez başa vurmaq adət olsa da, Şavuot ərəfəsində ulduzlar səmada görünənə qədər dua edirik. Səbəb Tövratda Omer günlərinin sayılması haqqında deyilir: “Yeddi həftə, tam olmalıdırlar” (Vayikra, 23:15). Bu o deməkdir ki, biz bayram gününün müqəddəsliyini “əvvəlcədən” qəbul edə bilmərik, yəni əvvəlki gün tam başa çatmamışdan əvvəl, çünki o, sayın yalnız qırx doqquzuncu günüdür və bu halda yeddi həftə natamam olacaq.

Eynilə, Şavuotda Kiduşu bayram gecəsi tam başladığına əmin olana qədər təşkil etmirik.

Şavuotda evləri və sinaqoqları yarpaqlar və ya otlarla bəzəmək adətdir. Tövrat svitoklarını güllərlə bəzəmək ənənəsi də mövcuddur. Şavuot üçün yarpaq və ya otları əvvəlcədən hazırlamayan şəxs bu məqsədlə xüsusi nəzərdə tutulmayan, hətta bayramdan əvvəl kəsilmiş və ya yığılmış yarpaq və otlardan istifadə edə bilməz. Lakin əgər o, bu məqsədlə yarpaq və ya ot hazırlayıb, amma bayram başlamazdan əvvəl onları yerləşdirməyi və ya asmağı unutubsa, bunu bayramda edə bilər.

Əgər bayram bazar gününə düşərsə, cümə günü hazırlanmış otları belə şənbə günü yerləşdirmək və ya asmaq qadağandır, çünki şənbə günü bayrama hazırlaşmaq qadağandır.

Sinaqoqlarda səhnənin ətrafına ağaclar qoymaq adətdir ki, bu, Şavuotda Uca Allahın meyvə ağaclarının taleyini müəyyənləşdirdiyini xatırladır və onların üçün dua etmək lazımdır. Vilnüs Gaonu bir çox icmada bu adəti qadağan etmişdi, çünki bu gün digər xalqlar da öz bayramlarında ağac qoyma adətini tətbiq ediblər.

Şavuotun bayram gecəsində oyaq qalmaq, Tövratı öyrənmək və namaz kitablarında gətirilən Tikun leyl Şavuot oxumaq adətdir.

Ari-nin Şulxan Aruxunda belə deyilir: “Bil ki, bu gecə ümumiyyətlə yatmayan və Tövratla məşğul olan şəxs ilin qalan gecələrində rahat yata biləcək və onun başına heç nə gəlməyəcək”.

Səhər namazı və Tövrat oxunması zamanı, xüsusilə Musaf duası zamanı yuxuya getməmək üçün hər cür diqqətli olmaq lazımdır. Çünki məhz bu duada Omer sayının tamamlanması yeni məhsulun taxılından çörək qurbanının təqdim edilməsi ilə başa çatırdı, Tövratda deyildiyi kimi: “Və özünüzə sayın… Və yeni çörək qurbanı gətirin”. Bu tamamlanma olmadan əmr yerinə yetirilmiş sayılmaz.

Bütün gecəni oyaq qaldıqdan sonra səhər əlləri yumaq (netilat yadayim) mərasimi yerinə yetirilir, lakin müvafiq bərəkə (və digər səhər bərəkələri) deyilmir. Biz bu bərəkələri o gecə yatmış və onları deməyə borclu olan şəxsdən eşidirik. Onun bərəkələri deməsi ilə, “amin” cavabı verərək, biz də öz borcumuzu yerinə yetiririk.

“Sən Şavuot bayramını, buğdanın biçilməsinin ilk məhsul bayramını qeyd et”. (Şmot, 33) Bu bayramın dörd adı var: Şavuot, Bikurim Bayramı, Atseret və Tövratın Verilməsi Bayramı.

Şavuot adının mənşəyi Pesax bayramından sonra sayılan yeddi həftədən (şavuot) gəlir. Bu yeddi həftə Sivan ayının 6-sından əvvəl başa çatır və beləliklə, bu gün Pesaxdan sonra əllinci gün olur. Başqa bir izah “şavuot” (həftələr) sözünün “şvuot” (andlar) sözü ilə səsləşməsinə əsaslanır, çünki bu gün iki andla bağlıdır:

1. İsrail xalqının Sînay dağının ətəyində Tövratı qəbul edərkən verdiyi and: Naase vənişma! – “Tövratın göstərişlərini yerinə yetirəcəyik və onun əmrlərinin mənasını dərk edərək öyrənəcəyik!”
2. Uca Allahın andı: Seçdiyi İsrail xalqını heç vaxt başqa xalqla əvəz etməyəcək.

Bikurim Bayramı (“ilk məhsullar bayramı”) adlandırılmasının səbəbi yəhudilərin Məbədə gələrkən “öz torpaqlarının ilk məhsullarını” gətirmələridir. Bu, onlara bu torpağı verən və onun meyvələri ilə bəsləyən Uca Allaha şükran ifadəsi idi. Bikurim yalnız İsrail Torpağını məşhur edən yeddi növ meyvədən gətirilirdi: buğda, arpa, üzüm, əncir, nar, zeytun və xurma. Bikurim gətirmə mərasimi çox təntənəli keçirilirdi və böyük izdihamla müşayiət olunurdu. İerusalimin sənətkarları bikurim daşıyan yürüş keçərkən işlərini dayandırır və qarşılarına çıxırdılar. Məbədin həyətinə daxil olan həccilər bikurimi kohenlərə təqdim edir, bu əmr və İsrail xalqının vəd edilmiş torpağa sahib olana qədər keçirdiyi hadisələr haqqında Tövratdan bir parçanı oxuyurdular. Bu oxu belə bir bəyanatla yekunlaşırdı: “İndi budur, Sən, ya Rəbb, mənə verdiyin torpağın ilk məhsullarını gətirdim!”

Talmudda Şavuot adətən Atseret adlanır. Bu ad Şavuotun Pesax bayramının tamamlanması – onun yeddi həftə sonra gələn səkkizinci günü olması fikrini əks etdirir (eyni şəkildə Şmini-Atseret Sukkot bayramını tamamlayır).

Dördüncü ad, Tövratın Verilməsi Bayramı, eyni ideya ilə bağlıdır və Misirdən çıxışın (Pesaxda qeyd etdiyimiz) öz-özlüyündə məqsəd olmadığını, yalnız Tövratın qəbuluna hazırlıq olduğunu vurğulayır. Bu günün dualarında biz bu günü daim belə adlandırırıq: “…bu Şavuot bayramı, Tövratımızın verildiyi vaxt”. Lakin niyə Tövratın verilməsi günü, alınması günü deyil? Çünki Tövratın verilməsi müəyyən bir gündə baş vermişdir, Tövratın alınması isə daim, hər gün baş verir… Talmudda Tövratın verilməsinin Sivanın 6-sında, yoxsa 7-sində olduğu haqqında müzakirə aparılır. Halaxa bu məsələni Sivanın 6-sı lehinə həll edir və biz bu günü Tövratın bizə verilməsi kimi qeyd edirik.

Şavuot bayramının duaları və Kiduşu digər həcc bayramlarının (reqalim) dualarından və Kiduşundan fərqlənmir, baxmayaraq ki, əlbəttə, biz onlarda “Şavuot bayramı günü, Tövratımızın verildiyi vaxt” ifadəsini qeyd edirik. Musaf duasındakı qurbanlar, bu günün qurbanları və yeni məhsulun taxılından çörək qurbanı xatırlanır və belə deyilir: “Və ilk meyvələr günündə”. Digər bayramlarda olduğu kimi, Şavuotda da Hallel tam, kəsintisiz oxunur.

Digər həcc bayramlarında olduğu kimi, Şavuotda axşam Kiduşu zamanı Şehexeyanu bərəkəsini deyirik. Evin xanımı bu bərəkəni bayram şamlarını yandırmazdan əvvəl, onları xeyir-dua verərkən deyir. Şavuotda iki ziyafət təşkil etmək, bu zaman ət yemək və şərab içmək əmri var – bu, digər bayramlarda da belədir.

Şavuot ərəfəsində həcc bayramı qarşısında hər yəhudinin təmizlənməsi üçün mikvədə təmizlənmə çimmək adətdir. Səhər bayramda yenidən mikvəyə girmək adəti də var ki, bu, İsrailin Tövratı tam təmizlik vəziyyətində qəbul etməzdən əvvəl keçirdiyi “ayrılma günləri”ndəki təmizlənmənin xatirəsinədir.

Bütün digər bayramların ərəfəsində axşam Arvit (Maariv) duasını adətən bir qədər tez başa vurmaq adət olsa da, Şavuot ərəfəsində ulduzlar səmada görünənə qədər dua edirik. Səbəb Tövratda Omer günlərinin sayılması haqqında deyilir: “Yeddi həftə, tam olmalıdırlar” (Vayikra, 23:15). Bu o deməkdir ki, biz bayram gününün müqəddəsliyini “əvvəlcədən” qəbul edə bilmərik, yəni əvvəlki gün tam başa çatmamışdan əvvəl, çünki o, sayın yalnız qırx doqquzuncu günüdür və bu halda yeddi həftə natamam olacaq.

Eynilə, Şavuotda Kiduşu bayram gecəsi tam başladığına əmin olana qədər təşkil etmirik.

Şavuotda evləri və sinaqoqları yarpaqlar və ya otlarla bəzəmək adətdir. Tövrat svitoklarını güllərlə bəzəmək ənənəsi də mövcuddur. Şavuot üçün yarpaq və ya otları əvvəlcədən hazırlamayan şəxs bu məqsədlə xüsusi nəzərdə tutulmayan, hətta bayramdan əvvəl kəsilmiş və ya yığılmış yarpaq və otlardan istifadə edə bilməz. Lakin əgər o, bu məqsədlə yarpaq və ya ot hazırlayıb, amma bayram başlamazdan əvvəl onları yerləşdirməyi və ya asmağı unutubsa, bunu bayramda edə bilər.

Əgər bayram bazar gününə düşərsə, cümə günü hazırlanmış otları belə şənbə günü yerləşdirmək və ya asmaq qadağandır, çünki şənbə günü bayrama hazırlaşmaq qadağandır.

Sinaqoqlarda səhnənin ətrafına ağaclar qoymaq adətdir ki, bu, Şavuotda Uca Allahın meyvə ağaclarının taleyini müəyyənləşdirdiyini xatırladır və onların üçün dua etmək lazımdır. Vilnüs Gaonu bir çox icmada bu adəti qadağan etmişdi, çünki bu gün digər xalqlar da öz bayramlarında ağac qoyma adətini tətbiq ediblər.

Şavuotun bayram gecəsində oyaq qalmaq, Tövratı öyrənmək və namaz kitablarında gətirilən Tikun leyl Şavuot oxumaq adətdir.

Ari-nin Şulxan Aruxunda belə deyilir: “Bil ki, bu gecə ümumiyyətlə yatmayan və Tövratla məşğul olan şəxs ilin qalan gecələrində rahat yata biləcək və onun başına heç nə gəlməyəcək”.

Səhər namazı və Tövrat oxunması zamanı, xüsusilə Musaf duası zamanı yuxuya getməmək üçün hər cür diqqətli olmaq lazımdır. Çünki məhz bu duada Omer sayının tamamlanması yeni məhsulun taxılından çörək qurbanının təqdim edilməsi ilə başa çatırdı, Tövratda deyildiyi kimi: “Və özünüzə sayın… Və yeni çörək qurbanı gətirin”. Bu tamamlanma olmadan əmr yerinə yetirilmiş sayılmaz.

Bütün gecəni oyaq qaldıqdan sonra səhər əlləri yumaq (netilat yadayim) mərasimi yerinə yetirilir, lakin müvafiq bərəkə (və digər səhər bərəkələri) deyilmir. Biz bu bərəkələri o gecə yatmış və onları deməyə borclu olan şəxsdən eşidirik. Onun bərəkələri deməsi ilə, “amin” cavabı verərək, biz də öz borcumuzu yerinə yetiririk.